Dank je wel, Tommy Cooper!

Geschreven door Martin Pieterse vrijdag 03 april 2009 22:53

Het zweet parelde over zijn voorhoofd, zijn mond was vertrokken in een vreemde grimas, en zijn ogen keken enigszins angstig de wereld in, terwijl hij onmachtig op het toneel stortte, half in de gordijnen. Het publiek begon onbedaarlijk te lachen, want de man die daar omviel was de grote komiek Tommy Cooper. Cooper viel wel vaker om, terwijl hij onbeholpen probeerde om juist overeind te blijven, tot groot vermaak van iedereen.

Het duurde even, voordat het publiek in de gaten kreeg dat deze smak in de coulissen geen opzettelijk mislukte stunt was, maar dat Tommy Cooper bezig was om op het toneel te bezwijken aan een hartaanval. Cooper stierf voor de ogen van zijn publiek, op 15 april 1984, alweer 25 jaar geleden, 63 jaar oud.
Voor de jongens en meisjes die jonger zijn dan dertig jaar: Tommy Cooper was een Britse komiek, die ook op de Nederlandse televisie een enorm succes had. Coopers alter ego was de blunderende goochelaar, gekleed in rokkostuum met een rode fez op zijn hoofd, die vreselijk zijn best deed om zijn trucs te laten slagen. Soms lukten zijn goocheltrucjes wonderwel. Tot ieders verbazing, want meestal ging alles mis. Waarop Cooper met een zeer gemaakte tandpastagrijns en een hulpeloos handgebaar het publiek tot een applaus probeerde te verleiden, ondertussen in de coulissen spiedend naar een vermeend ontevreden theaterdirecteur, die de klunzige performer na de voorstelling ongetwijfeld zou ontslaan.

Het was geen verfijnde humor, die Tommy Cooper op het toneel bracht. In de oorlog was hij verbonden aan de grote groep musici en artiesten die de soldaten aan het front vermaakten. Daar ontwikkelde Cooper het theaterpersonage van de blunderende goochelaar. Ook andere grote komieken van zijn generatie leerden hun handwerk in de amusementsafdeling van het Britse leger, zoals Peter Sellers, Spike Milligan en Benny Hill.

Voor een troep losgeslagen soldaten als publiek kun je geen verfijnde humor verkopen. De jongens wilden slapstick en botte grappen vol seksuele toespelingen. Cooper gaf ze wat ze wilden, en ging daar na de oorlog mee door. In de naoorlogse jaren trad hij soms meer dan vijftig keer in de week op in allerlei shows, in theaters verspreid over het hele land.

In 1948 verscheen Tommy Cooper voor het eerst voor de televisie, en was een ogenblikkelijk succes. In de decennia daarna werd Cooper een graag geziene gast van het televisiepubliek over de hele wereld. Je hoefde zijn opzettelijke gekluns niet eens te ondertitelen of na te synchroniseren: Coopers getergde gezicht en onbeholpen gebaartjes spraken voor zichzelf.

Hoewel Cooper een onverbeterlijke practical joker was, en ook in het dagelijks leven grappig uit de hoek kon komen, had hij tevens zijn donkere kanten. De komiek was een alcoholist en afhankelijk van tabak (volgens sommige bronnen rookte hij tot wel veertig sigaren per dag). Niet alleen dronk en rookte hij zich letterlijk dood, het drankmisbruik zorgde ook voor problemen met zijn relaties en met zijn werk. In dronken buien sloeg hij zijn vrouw wel eens, en tegen het einde van zijn leven raakte zijn carrière door de drank steeds meer in het slop.
Toch zijn er nog steeds miljoenen over de hele wereld die postuum van Tommy Coopers gekkigheid genieten. Bijna elke sketch waarmee hij het televisiepubliek tot schaterlachen bracht, is inmiddels uitgebracht op dvd. Zelf vind ik Tommy Cooper erg leuk, ik moet het toegeven. De pointe van de moppen zie je al van heel ver aankomen, en de meeste grappen hebben een baard van hier tot gunder, maar de manier waarop Cooper zijn botte humor bracht was zo overweldigend en vooral zo uniek, dat hij zeker een dikke plaats verdient onder de groten van de Britse comedy.

Tommy Coopers dood, op toneel voor een publiek, beschenen door spotlights, is echter de mooiste ‘stunt’ die de komiek kon uitvoeren. Het is een prachtige metafoor voor de humor als fenomeen. De lach is immers een voorwaarde om te kunnen overleven in de vergulde kooi die het leven is. Het opwekken van de lach moet bloedserieus bedreven worden, ondanks mislukte goocheltrucjes en ander ongemak. Lachen zul je, om te leven, zelfs als de komiek erbij neervalt, nog met een grijns op zijn gezicht. Dank je voor je inzet, Tommy. Met ons gaat het redelijk, dankzij jou. Groetjes!

Plaats een reactie