De hartenkreet van Hilma af Klint

Geschreven door Clarien van Harten dinsdag 22 juni 2010 15:54

Tijdens de finale van het Hartenkretenfestival van Kunstbedrijf Arnhem herrees de geest van de Zweedse schilderes Hilma af Klint (1862-1944) uit de dood. Zij was, tijdens haar leven wereldberoemd in Zweden, dankzij haar portretten en haar landschappen. Maar haar eigenlijke – geheime, abstracte – werk, hield Af Klint verborgen voor iedereen. Dat werk maakte zij in een tijd waarin abstracte schilders zoals Mondriaan, Klee en Kandinsky nog lang niet in beeld waren. Af Klint maakte het onder invloed van De Geesten. Dat zij daarover lang na haar dood eindelijk kan vertellen, is te danken aan het Museum van Moderne Kunst in Arnhem, waar deze abstracte schilderijen onlangs te zien zijn geweest.

Hilma vertelt ons dat het allemaal begonnen is met de dood van haar zusje. Ze probeerde - over de dood heen - met de geest van het meisje te communiceren, maar dat lukte niet. Wel kreeg zij contact met andere, sterkere geesten. Zij leidden Hilma's hand, mengden haar verven, kozen vreemde kleuren en merkwaardige vormen, zodat zij doeken maakte die haar zelf verbaasden. Gigantische doeken soms, zoals De Tien Grootsten, schilderijen die uiteindelijk in de Tempel tot heil van de Mensheid moesten prijken. Een tempel waarvoor de tijd niet rijp was en - nog steeds niet – rijp is. Al die schilderijen bleven dus ongezien, veilig opgeborgen in haar atelier. Tot - in 1908 - Rudolf Steiner, de latere grondlegger van de anthroposofie naar Stockholm kwam om er een lezing te geven over De Kracht van de Geestelijke Wereld. Hilma ging erheen. Ze verstond geen Duits en Steiner sprak geen Zweeds. Maar zij nam hem mee naar haar atelier en toonde hem haar werk en hij knikte, hij begreep het --- hij begreep haar. Voor Hilma was het duidelijk: Rudolf was de man van haar leven, ze begrepen elkaar immers voor 100 %.

Daarna heeft Hilma twee jaar lang niet kunnen schilderen. Gelukkig komen de geesten haar weer te hulp. Maar zij schept nu andere symbolen dan voorheen: zwanen, trappen in alle kleuren van de regenboog, lijnen die alles met alles verbinden en --- af en toe een hart. Ook dit werk laat zij aan niemand zien. In 1920 sterft Hilma's oude, zieke moeder. Waardoor zij eindelijk vrij is om te gaan en te staan waar zij wil. Dus zij neemt een kloek besluit en reist met al haar schilderijen af naar Dornach in Zwitserland waar Rudolf Steiner inmiddels het centrum van de anthoroposofie heeft gesticht. Daar in de grote zaal van het Goethianum spreidt ze haar schilderijen uit en legt ze haar tekeningen neer. En ze wacht af.

Dan komt HIJ binnen, Rudolf Steiner. Hilma volgt hem vol spanning met haar ogen: hij loopt langs de schilderijen, en werpt een vluchtige blik op de tekeningen. Dan kijkt hij haar aan en ... schudt zijn hoofd. Hij maakt haar duidelijk dat ze helemaal verkeerd bezig is, dat ze te veel contact met de geesten gezocht heeft, maar dat het om de aarde gaat en om alles wat daarop leeft, met de mens als stralend, geestelijk middelpunt. En dat ze nat in nat moet werken, met alleen rood, blauw en geel, volgens de regels van de anthroposofie.

Hilma af Klint gaat terug naar Zweden. Weer heeft ze twee jaar lang niet kunnen schilderen. Als zij eindelijk in 1922 haar penselen weer oppakt, doopt ze ze eerst in water en dan pas in de verf. En ze schildert alleen nog maar met rood, blauw en geel: nat in nat. Maar vooral met rood: nat in nat, rood in rood. Haar bomen, bloemen en dieren zijn allemaal doordrenkt met rood, vochtig, bloederig, vurig rood.

Dat werk heeft ze helaas niet meer aan Rudolf Steiner kunnen laten zien, want hij is al in 1925 gestorven. Maar Hilma af Klint is verder blijven schilderen in de geest van Rudolf Steiner, in Rudolf Steiners geest...

Op dat moment beseft zij dat heel haar leven in het teken van 'HEM' heeft gestaan, van Rudolf Steiner en zij zegt: “Ik heb het allemaal voor jou gedaan, Rudolf, voor jou!” Heel haar LEVEN”stond in het teken van Rudolf Steiner. Maar niet haar dood, NIET HAAR DOOD! Hilma af Klint heeft met haar verhaal de finale niet gewonnen. Wel voelde zij zich heerlijk omdat zij zich in het toneellicht van de Kleine Zaal van de Schouwburg eindelijk heeft bevrijd van haar grote, geheim: haar passie voor Rudolf Steiner.

Plaats een reactie