Geschreven door Clarien van Harten maandag 17 augustus 2009 15:09
(MMKA, expositie Rebelle. Kunst en Feminisme 1969-2009)
In het Museum voor Moderne Kunst Arnhem waren kunstwerken van 100 kunstenaressen uit de hele wereld te zien. Hun schilderijen, foto-werk, collages, schilderijen en video-installaties gaven een veelzijdig beeld van veertig jaar lang kunst vanuit feministisch perspectief.
Het werk dat mij, na verschillende bezoeken aan de expositie het meest is bij gebleven is dat van de Iraanse kunstenares Ghazel. Ze is in 1966 in Teheran geboren, heeft kunstopleidingen in Frankrijk gevolgd en woont al jaren in Parijs.
Ghazel is internationaal bekend om haar foto's, films en video's. ME Series, haar gefilmde zelfportretten (1997-2003), waren in het MMKA te zien. Thema's die Ghazel fascineren zijn: identiteit (leven tussen twee culturen) en nomade (wereldburger) zijn.
In de filmpjes die Ghazel maakt, is zijzelf altijd in beeld. Bij de dingen die ze doet is ze gekleed in een chador, een lang wijdvallend zwart gewaad, zoals zij dat in haar jeugd in Iran gewend was te dragen. Alleen haar gezicht is zichtbaar. Als ze het beeld inloopt, waait de soepel vallende zwarte stof van haar lange gewaad ietwat op: een fraai, enigszins mysterieus beeld.
In Moedergodin loopt ze over een grauwe binnenplaats naar een huis toe. Vlakbij de deur rolt een grote plastic bal, onder haar rokken vandaan. Het is een wereldbol die een stukje doorrolt en en dan zomaar ergens blijft liggen. De vrouw is dan al lang binnen.
Vaak zijn de huizen of straten waar ze toeft, onpersoonlijk en grauw. Zoals in De Opwarming van de Aarde: Ghazel zit met de rug tegen de vervallen muur van een huis geleund. De straat voor het huis is leeg. Ze pakt een stuk papier van de grond. Het is een landkaart. Enigszins omslachtig vouwt ze hem tot een waaier, waarmee ze zich koelte toewuift. Opeens staat ze op, en loopt weg, het beeld uit.
Dat 'het milieu' haar raakt, zien we ook in het filmpje waarin Ghazel, met een gasmasker op, tuinplantjes begiet. Met haar zwarte gewaad en het grote, slurfachtige masker, heeft ze iets demonisch.
In Mijn Laatste Wens zit Ghazel achter tralies: Waar is ze? In een gevangenis? Of in een kloostercel, zoals we die uit onze eigen geschiedenis kennen? Ze steekt een kaars aan, en begint langzaam kauwend een stukje brood te eten.
Het valt op dat de vrouw in de filmpjes haar handelingen vaak niet afmaakt. Zo schept ze in Feminisme aarde in een kruiwagen. Moet die uitgespreid worden over de wit-achtige vorm die over een soort zerk lijkt zijn gedrapeerd? Maar na twee scheppen stopt Ghazel abrupt en loopt weg. Dat doet ze ook in het filmpje waarin ze twee keer met een groot scherp mes op een - door haar aan de muur opgehangen broodplank - heeft gemikt: Mis!
Het mooist vond ik De Zeemeermin. We zien de zee, omzoomd door lage rotsen. Heel in de verte baden mensen. Ghazel komt aangelopen. Ze gaat zitten, en doet twee grote zwemvliezen van blauw plastic aan haar voeten. Dan keert ze ons de rug toe, en vlijt zich op een rots. Haar silhouet is dat van een gigantische zwarte zeehond - met hardblauwe zwemvliezen.
Ghazel weet individuele en wereldproblemen op een heel simpele, ironische manier weer te geven. Ze moraliseert niet, maar laat de toeschouwer glimlachen en zet hem aan het denken. De korte filmpjes zijn eenvoudig gemaakt. Ghazel gebruikt een camera op een statief, en monteert de beelden zelf. Het zijn bijna altijd zwart-wit beelden. Soms met een kleuraccent (de zwemvliezen).
De hoofdpersoon verricht altijd een eenvoudige handeling: Ze stofzuigt de tuin, speelt gitaar (een electrische gitaar zonder snoer), ze gaat waterskiën, probeert op één been op een krukje te staan etc. Ook de omgeving is altijd simpel: Een binnenplaats, een kale muur, een gang, een tuin of een ruimte achter tralies. Het is nooit duidelijk waar de opnames precies gemaakt zijn. Ergens in Frankrijk?De absurde humor ontstaat door de tegenstelling tussen die eenvoudige, meestal snel afgebroken handelingen en het gewaad waarin de vrouw gehuld is. Het zit in de weg bij het bewegen. Maar, dankzij de zwarte, opwaaierende stof krijgt de vrouw die hem draagt een heel mooi silhouet.
De veelzijdigheid van Ghazel fascineert me: De eenvoud van haar beelden, de vele associaties die ze oproepen, en de dubbelzinnige schoonheid van de vrouw, gehuld in haar zwarte chador.
| < Vorige | Volgende > |
|---|
Arnhem aan Zee ondersteunen?
0 Reacties