Vijf minuten vertraging: De Betuwe in beeld vanuit de trein

Geschreven door Clarien van Harten donderdag, 25 juni 2009 20:37

Een film van Marcel Kronenburg (2007-2008) gezien bij G.A.N.G. (Arnhem)

De Betuwe In Beeld

In 2007 kreeg beeldend kunstenaar Marcel Kronenburg van de Provincie Gelderland de opdracht om de 125 jaar oude Betuweroute in beeld te brengen. Die loopt vanaf Arnhem door de Overbetuwe en de Nederbetuwe naar Tiel. Hij besloot om een film van het landschap te maken, gezien vanuit het perspectief van de machinist.

Een jaar lang reed Marcel de route talloze malen, op alle mogelijke uren van de dag: van  's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Hij maakte een standaard voor zijn camera, zodat hij het uitzicht, telkens vanuit precies hetzelfde gezichtspunt kon opnemen: Uit de opnames maakte hij een selectie van de mooiste sfeerbeelden die hij opgenomen had. Zodanig in elkaar overlopend dat 'geen biels ontbrak'.

Het weer, de seizoenen en de dagen

Het is een vale, ietwat grijze ochtend als de trein Arnhem Centraal verlaat en langs diep groene boomranden tuft. Dan is het herfst. In de verte komen de glanzende rails samen bij de spoorbrug over de Rijn. De Betuwe licht er wit en winters bij: het land is wit berijpt. Rechts naderen donkere regenwolken. Het licht vervaalt. Bij Elst is het donker, de lampen en seinen rond het, vrijwel verlaten station schijnen fel. De trein stopt. Al snel vervolgt hij zijn weg door het lichte winterse land. De lucht is helder blauw.

Wat opvalt, is de landelijkheid van de Betuwe, die nauwelijks bebouwd lijkt. We zien weinig verkeer op de wegen langs de spoorlijn; de buitenwijken van bijv. Elst en de Betuweroute blijven buiten beeld. Prachtige wolkenluchten doemen op boven Valburg, en bij Zetten-Andelst valt de schemer rossig over het land. Na Hemmen-Doodewaard schijnt de zon helder. We passeren zomers ogende weilanden met grazend vee. Dan: een schitterende rood-paarse zonsondergang en vlak daarop bloeien de boomgaarden langs de rails.

Zo rijden we verder, via Kesteren naar Tiel. Geen eindpunt, maar een keerpunt op een pikdonker station. We rijden dezelfde weg terug, maar zien hem in een totaal ander licht. Een goederentrein passeert ons, en vervaagt, lost spookachtig op in het niets...

Ontroering

"Het leek wel of ik telkens net te laat was", zegt Kronenburg: "Dan vertelden de machinisten me bijvoorbeeld enthousiast wat een schitterende nevels er net over het landschap hadden gehangen, of hoe mooi een wolkenlucht of een zonsondergang was geweest. Ze hebben duidelijk oog voor het landschap waar ze doorheen rijden."

Zelf ken ik het landschap - na bijna 30 jaar - erg goed. Niet alleen door lange wandelingen en fietstochten in de wijde omgeving, maar ook dankzij het oude - eens rood gekleurde Betuweboemeltje dat me regelmatig naar Tiel bracht. Vaak stapte de machinist bij Doodewaard even uit de trein om het paard in het weitje naast het perron een boterham te geven. Het landje lag er op de film sappig groen bij. Zonder paard...

Toch is het niet alleen dankzij dit soort herinneringen dat de film me ontroert. Het komt ook door de manier waarop het land langs ons, reizigers, glijdt. Dwars door de seizoenen, dwars door de tijd volgen we het glanzende spoor. Onze ogen zijn, net als die van de machinisten op de verte gericht. Op dat magische punt waar de glanzende rails elkaar lijken te raken. Kleumende reizigers op de perrons, eenvormige dorpsuitbreidingen, de Betuwelijn en andere storende, landschapsverpestende elementen blijven buiten beeld.

Plaats een reactie